Bu makale, madenlerde iklim değişikliğinin etkilerini de içeren sayısal su modellerine odaklanmakta ve Avrupa Kömür ve Çelik Araştırma Fonu (RFCS) tarafından finanse edilerek yakın zamanda tamamlanan araştırma ve geliştirme projesi TEXMIN’in (Aşırı meteorolojik olayların madencilik operasyonlarına etkisi) bazı sonuçlarına ilişkin bilgi vermektedir.

Metal madenciliğinde en çok çıkarılan madenler kurşun, demir, çinko ve altındır. Altın, Türkiye’de çıkarılan madenler arasında bulunmaktadır. Altının çıkarıldığı yerler; İzmir/Bergama/Ovacık, Balıkesir/Havran, Gümüşhane/Mastra, Manisa/Salihli/Sart, Erzincan/İliç, Eskişehir/Sivrihisar, Kayseri/Kocasinan ve Uşak/Eşme/Kışladağ’daki altın işletmeleridir.

Kurşun ve çinkonun genellikle maden yatakları aynı yerlerdedir. Balıkesir (Balya), Rize (Çayeli), Giresun (Tirebolu), İzmir, Kütahya, Kayseri, Elazığ ve Artvin’de her ikisi de çıkarılır.

Dünyada en çok kullanılan madenlerden biri olan demir ise ülkemizde en fazla Doğu Anadolu bölgesinde çıkarılmaktadır. Demir özellikle; Sivas (Divriği-Gürün), Malatya (Hekimhan-Hasan Çelebi), Balıkesir (Edremit-Havran-Eymir-Ayvalık-Ayazmant), İzmir (Torbalı), Kütahya (Simav), Hatay (Kırıkhan-Payas), Sakarya (Çam Dağı) Bingöl, Kahramanmaraş, Düzce, Kayseri gibi merkezlerde çıkarılmaktadır. 

Manganez Zonguldak’ta; krom Elazığ ve Muğla’da; volfram ise Bursa, Elazığ ve Malatya’da çıkarılır.

Bakır; Artvin, Rize, Elazığ, Balıkesir ve Kastamonu’da çıkarılır ve işlenir. Türkiye’deki madenler arasından demirin en çok çıktığı yer Doğu Anadolu’dur. Sivas-Divriği, Malatya-Hekimhan demirin en çok çıktığı yerlerdir. Karabük, İskenderun ve Ereğli’de işlenmektedir.

Kükürt Isparta’da, cıva İzmir’de, fosfat Mardin’de, zımpara taşı Ege Bölgesi’nde, çinko ve kurşun Giresun ile Rize ve Balıkesir’de, antimon Kütahya’da, uranyum Aydın ve Giresun’da, mermer ise Afyonkarahisar’da çıkarılır.

Ülkemiz çok zengin tuz kaynakları da barındırır. Tuz üretimimiz son yıllarda geçmişe oranla 3 kat artmıştır. Tuz, Tuz Gölü ve çevresinden elde edilir. Kaya tuzu ise Çankırı, Nevşehir, Kars ve Iğdır’da bulunur.

Süsleme işinde kullanılan lületaşı Eskişehir’de, oltu taşı Erzurum’da, taş kömürü ise Zonguldak, Soma, Elbistan, Afyon gibi yerlerde çıkarılır.

Endüstriyel ham maddeler arasında yer alan halloysit; doğada hidrat (sulu) ve dehidrat (susuz) yapıda bulunur. Hidrat halloysitler 40-50° C’ın üzerinde kolaylıkla tabakalar arası sularını kaybederler ve kaolinit ile çok benzer bir kimyasal yapıya dönüşürler. Türkiye’de çıkarılan madenler arasında bulunan halloysit, Kuzeybatı Anadolu’da Çanakkale-Balıkesir bölgeleri içerisinde çıkarılır.

Madenler doğada tabakalar arasında damar ya da yataklar halinde bulunurlar.

Madenler, dünyanın kabuğunda az miktarda bulunurlar. Genelde volkanik olaylar sonucunda oluşurlar. Elbette bu madenin türüne göre değişir, madenlerin oluştuğu başka yollar da vardır. Örneğin; yer kabuğunun derinlerindeki tuzlu su, aralardaki maden sayılan mineralleri yapısına katar. Bu su okyanus tabanına çarptığı zaman maden çökelir ve su ayrışır. Bir tür maden oluşumu da bu şekilde gerçekleşir.

Örneğin, bentonit madeni genellikle volkanik kül ve küflerin kimyasal ayrışmasına bağlı olarak devitrifikasyonu sonucu oluşmuştur. Süzülmüş kil ise doğada bulunan ve plastik özelliklere sahip olan farklı killerin bileşimi ile elde edilir.

Kaolen madeninin de benzer bir hikayesi vardır: Yeraltındaki granit kayaçlar feldspat minerallerini içerir. Sert olan granit kayaçlar, atmosfer etkileri ve yeraltındaki lavların sıcaklığının etkisiyle, ufalanır ve yumuşar. Bu şekilde uzun bir süreç sonucunda feldspat mineralleri kaolene dönüşür.

İlk çağlardan bu yana tedavi alanında kullanılan kuvars ise, oksijen ve silikonun bileşenlerinden oluşmaktadır. Günümüzde de tedavi nitelikli taşların başında gelmektedir.